Esta web apoia á iniciativa dun dominio galego propio (.gal) en Internet
Dúbidas: Abril 2006

Dúbidas

Esta páxina mudou de enderezo debido a que presenta dificultades para acceder a ela utilizando o Internet Explorer O novo enderezo é www.blogoteca.com/dubidas

29 abril 2006

Desenrolar vs Desenvolver

Definicións (segundo o Dicionario da Real Academia Galega, DRAG)

Desenrolar:
1. Estirar [algo que estaba dobrado ou encollido en forma de rolo]. Desenrolou as cartolinas para mostra-las ilustracións. // v.p. 2. Deixar de estar enrolado ou envolto [algo]. Desenrolouse o fío do carrete. SIN. desenroscar(se), desenvolver(se).
2. Borrar do rol. Desenrolaron cinco mariñeiros. ANT. enrolar

Desenvolver:
1. Quita-lo envoltorio a [unha cousa]. Desenvolver un regalo. Desempaquetar.
2. Facer que [algo] deixe de estar envolto ou enrolado, desfacer un rolo. Desenvolve-lo fío. SIN. desenrolar, desenroscar.
3. Facer que [algo] pase dun estado a outro máis perfecto, teña maior actividade, adquira maior importancia. Desenvolve-las calidades físicas. Desenvolve-la industria dun país. Desenvolve-la intelixencia.
4. Deixar [algo] de estar envolto ou enrolado, desfacerse [un rolo]. Desenvolveuse o fío do nobelo.
5. Obrar [dunha maneira determinada] [nun asunto que pode ter dificultade]. Desenvólvese ben como actor. SIN. defenderse, manexarse.
6. Ter lugar [un suceso] [dun modo ou nun lugar determinado]. O proxecto desenvólvese conforme o previsto. SIN. transcorrer. A acción da película desenvólvese en Galicia. SIN. localizarse, ocorrer, situarse, suceder.
7. Pasar [algo] dun estado a outro máis perfecto, ter maior actividade, adquirir maior importancia. As plantas nacen, desenvólvense e morren. As nacións pobres tardan en desenvolverse.
OBS. Ten dous participios: desenvolvido e desenvolto

Entón tamén serve desenvolver para o significado de desenvolver software

23 abril 2006

Colocación do pronome átono

Como norma xeral poñeremos o pronome átono sempre despois do verbo.
Fíxeno onte.
*O fixen onte (o asterisco indica que a forma está errada)
Aínda así hai varios casos onde o pronome se coloca antes do verbo:


Nos enunciados das interrogativas directas sempre que haxa un pronome interrogativo.
Ex: Quen cho dixo?


Nas exclamativas pasa o mesmo:
Ex: Que cho dea carallo!


Cando existe unha partícula negativa tamén se antepón o pronome:
Ex: Non o sei facer. Ninguén o sabe facer. Nada lle ten que facer


Cando o enunciado comeza por determinados adverbios:

Mesmo llo repetin onte
Incluso cho devolvín con xuros
Tamén o fago eu
Só o fago por ti
Unicamente lla deixei a ela
Seica mas tes ti.
Disque cha amañou o outro día
Quizais cho diga mañá
Seguramente ma viu cando entraba na casa
Aínda che teño un respecto
Ata llo deixei na súa mesa
Xa che dixen que o fixeras amodo
Sempre nos berra
Deseguida cha traio
Axiña che descubriu
Rapidamente te boto da casa
Moito lle quere a seu avó
Pouco che deixou na pota
Bastante te aturei hoxe
Demasiado lle aturei nesta relación.
Menos me deu a min!
Máis lle vale!
Velaquí a tes
Velaí mas trae

Por regra xeral, con todo, pouco, demasiado, tanto...que, alguén, algo, ninguén, nada, calquera, propio, ambos, etc. o pronome anteponse ao verbo.


Colocación nas perífrases.

Polo xeral o pronome irá posposto ao verbo auxiliar.
Antepoñerémolo nos casos que vimos antes
Cando hai unha perífrase de participio a única maneira na colocación do pronome átono é a posposición·


Ex: Téñollo feito moitas veces
Xa llo teño feito moitas veces

Cando temos unha perífrase de infinitivo ou de xerundio o pronome pode ir co verbo auxiliar ou co auxiliado indistintamente:
Ex: (INF) Podíamo facer pouco a pouco
(INF) Podía facermo pouco a pouco
(XER) Foron facéndomo pouco a pouco
(XER) Fóronmo facendo pouco a pouco

Cando a perífrase ten un nexo entre os dous verbos, o pronome tamén se pode antepoñer ao verbo auxiliado:

Ex: Tíñao que facer.
Tiña que o facer.
Tiña que facelo


Sei que para moitas persoas é moi complicado pero é importantísimo saber colocar ben o pronome. Con un pouco de interese e de esforzo é moi doado conseguilo. ÁNIMO


16 abril 2006

Gran, grande, san, santo, pos-, post-

É moi doado lembrar cando se ha de poñer cada unha das opcións:
Sempre que a palabra que veña a continuación comece por vogal hase poñer a forma rematada en vogal, se a palabra seguinte comeza por sonsoante tense que poñer a forma rematada en consoante:
VOGAL + VOGAL
CONSOANTE + CONSOANTE

Ex:
É unha gran muller. Sentiu unha grande emoción
Vou ir de romaría ao Santo Andrés. Hoxe celébrase o San Campio.

Con respecto a pos- ou post-

POS + CONSOANTE
POST + VOGAL

Ex:
Sonche xente da posguerra. Levou moi ben o postoperatorio

08 abril 2006

Cuestións de fonética

ALGÚNS APUNTAMENTOS SOBRE A PRONUNCIA

Nos grupos cultos cc, cd, x [ks], ct, bc, bm, bs, bt, bv, bx, ps, pt, pn, mn, gm, etc. a consoante implosiva, de se pronunciar, ten que ser de xeito moi relaxado incluso tamén é frecuente non pronunciala directamente. Cando estes grupos están precedidos das vogais e ou o estas vogais son sempre abertas. Cocción, obcecar, omnipotente, óptica, heptágono, sectario, sector sectorial. obxecto...

Hai que evitar nos grupos cc, cd, cn, ct, dm, dn a pronuncia do primeiro elemento como interdental (pronuncia como a da z), actuar, admitir...O primeiro elemento dos grupos cultos gm e gn pronúnciase como velar sonoro (un g relaxado) ou mesmo coma un ene velar, mais nunca como aspirado. Magnesio, magma, magnate, ignorar...


PRONUNCIA DO X COMO /KS/

complexo /ks/
crucifixo /ks/
prefixo /ks/
reflexo /ks/

saxón /ks/ polo tanto tamén anglosaxón ...
sufixo /ks/

PRONUNCIA DO N VELAR


Benestar /n /velar

Problemas coa acentuación

As sílabas encarnadas son as tónicas:

Acne
Alolo
Argon
Atmosfera
Cripton
Diocese
Elite
Escime
Libido
Medula
Melito
Neon
Olimada
Parasito
Senon
Sinera
Téxtil

02 abril 2006

Sobre a nova normativa

É moi frecuente escoitar comentarios respecto ao cambio de normativa. Que se o galego está sempre a mudar, que se antes era tal e agora é cal e que vai ser despois...
Non nos podemos permitir tal inxenuidade. Os cambios na lingua son máis frecuentes do que pensamos, o propio español estivo non hai moito cun problema sobre os plurais dos estranxeirismos ou o alemán, cun cambio normativo moito máis polémico do que foi en Galiza. Ademais o caso do galego non é tanto un cambio de normativa senón máis ben unha actualización lingüística.

Cambios na norma

Grupos -CC- e -CT-
Nestes grupos óptase por simplificalos sempre e cando vaian despois dun u ou dun i perdendo así a primeira consoante do grupo culto: condutor, ditadura... Con todo, hai palabras que poden presentar problemas de homonimia; nestes casos conservaríase o grupo culto: adicción. Tamén hai palabras que por seren pertencentes a linguaxes especializadas conservan o grupo culto: ficción, deíctico...
Palabras rematadas no sufixo -zo, -za:
Na nova normativa amplíase o grupo de palabras que teñen a terminación patrimonial -zo, -za, das que existía unha exhaustiva documentación histórica xa desde os escritos medievais. Recupéranse as formas esenciais e tradicionais do idioma: diferenza, espazo, estanza ("estrofa"), graza, licenza, nacenza, novizo, perseveranza, presenza, querenza, sentenza, servizo e terzo.
Os demostrativos neutros: isto , iso, aquilo.
Nas normas anteriores convivían os demostrativos esto, eso, aquelo e isto, iso, aquilo, pero recomendábanse as formas con i. Na normativa actual desaparecen as primeiras nun afán simplificador que responde ao uso extensivo das formas con i, especialmente na escrita.
A formación do feminino.
A nova normativa, nun intento unificador, acomoda ao esquema tradicional de formación do feminino (án/á) aquelas palabras que o construían co sufixo -ana (catalán, catalana; afgán, afgana...). Este cambio aféctalle ás formas: alemán, barregán, capitán, afgán, catalán, bosquimán, alazán, ermitán, escribán, gardián, musulmán, rufián, sanscristán, sultán e truán. Só as formas pexorativas e aumentativas conservan a terminación -ana: bocalán, bocalana. Simplifícanse, así mesmo, as posibilidades de formación do feminino das palabras rematadas en -ón. Na nova normativa aplícase o esquema -ón/-oa (león, leoa; anfitrión, anfitrioa...), agás nos aumentativos e formas pexorativas: abusón, abusona.
Adverbios e conxuncións.
Elimínanse as conxuncións e locucións conxuntivas: anque, nembargantes, sen embargo e entonces, ademais dos adverbios alomenos e entonces. Esta supresión responde a que moitas delas son consideradas formas non autóctonas ou a que son resultado de híbridos ou creacións vulgarizantes, como, por exemplo, nembargantes (non embargante).Incorpóranse ao idioma os adverbios alén e aquén, as conxuncións até que, no entanto e porén, tamén as locucións prepositivas e as preposicións: a respecto de, alén de, após, aquén de, até, canto a. Algunhas formas que se escribían separadas únese graficamente: apenas, amodo, devagar, talvez, decontado, acotío, enseguida, deseguido, decotío, deseguida, decontino e decotío.
Cambios na acentuación.
Un dos cambios ortográficos máis salientables que se incorporan na lingua é a acentuación esdrúxula da primeira e segunda persoas do plural no pretérito imperfecto de subxuntivo. Escribirase, entón, andásemos e andásedes e non *andasemos e *andasedes. No que respecta ao acento, deixa de ser obrigatoria a súa representación gráfica nos adverbios e pronomes interrogativos e exclamativos cando introducen unha oración interrogativa ou exclamativa indirecta. Só se poñerá o acento gráfico naqueles casos en que se poidan producir ambigüidades. Por regra xeral, non se acentuarán.
Os numerais.
Deglutínanse os numerais entre vinte e trinta: vinte e un, vinte e dous, vinte e tres...

Recomendacións na norma

A contracción de «a» máis o artigo determinado.
A representación do encontro da preposición a co artigo determinado masculino resólvese nun aparente equilibrio de formas: tanto ao como ó (e os seus respectivos plurais: aos e ós) son correctas. Nas normas ata agora vixentes recomendábase o emprego de ó, máis fiel á fala. Na actualidade enténdese que, se ben predomina e é obrigatoria a pronuncia ó, a forma ao está documentada historicamente na escrita e moi arraigada hoxe en día. Na redacción do texto emprégase ao.
Os sufixos -ería, -aría.
Nas normas actuais dáselle preferencia a forma tradicional -aría (libraría) "excepto nalgúns galicismos", aínda que non son incorrectas as palabras rematadas en -ería (librería). Xa que logo, conviven na lingua as dúas formas, pero recupérase e dáselle prioridade ao sufixo autóctono: consellaría.
Os sufixos -ble e -bel.
Ata o momento dábaselle prevalencia á terminación -ble (posible, terrible...), aínda que -bel (posíbel, terríbel...) tamén estaba aceptada. No novo texto ambos os sufixos adquiren a mesma validez.
A segunda forma do artigo.
Considérase obrigatorio o uso da forma do artigo -lo só coa preposición por (polo, pola...) e o adverbio u (u-lo libro?). No resto dos casos a representación gráfica é facultativa. No texto das Normas só se utiliza nos casos en que é obrigado. Son, pois, opcionais na escrita: tras a casa, trala casa; comer o caldo, come-lo caldo; todos os días, tódolos días; ambas as dúas, ámbalas dúas; nós os dous, nó-los dous, etcétera.

Cambios no léxico

Palabras rematadas en -eo, -eu e -ao, -au.
Engádense chapeu, romeu e xubileu á relación de palabras en -eu. Engádense bacallau e pau á relación de palabras en -au.
Palabras rematadas en -us, -um, -o.
Engádense ímpeto e tribo á relación de palabras en -o.
Palabras rematadas en -dade, -tade.
Pasa a -dade: puberdade
Relativos.
Engádese o relativo posesivo cuxo, -a, -os, -as.
Multiplicativos.
Elimínanse as formas triple e cuádruple, ficando só triplo, -a e cuádruplo, -a.
Establécense como únicas formas correctas:
estudo (estudar, estudante...); vogal (subst.). A forma estudio tamén está aceptada pero só para se referir ao local no que se traballa ou estuda ou tamén no que se fan gravacións de radio, televisión...

Web Counter
hit Counter